Twee Antwerpse volksvertegenwoordigers op de beklaagdenbank


De strafrechtelijke vervolging voor activisme van Leo Augusteyns en Adelfons Henderickx (1918-1920)


in Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis / Revue d'Histoire du Droit / The Legal History Review

The prosecution of Leo Augusteyns (liberal member of Pariament) and Adelfons Henderickx (Christian Democrat member of Parliament) upon the accusation of collaboration with the Germans after World War I. Both were active in the promotion of Flemish emancipation during the war. Finally Augusteyns was acquitted, Henderickx condemned. The traditional inviolability of members of Parliament was ignored in both cases. An attempt is made to explain this apparent inequality.


  • 12

     Requisitorium 15 november 1918SDLA B 1; Antwerpen Rijksarchief R 526 272 notitie 4071.

  • 13

     Bevel van arrest 15 november 1918ALA B 3; Antwerpen Rijksarchief M 38 414 nr. 10.

  • 21

     Bevel van arrest 15 november 1918ALA B 3; Antwerpen Rijksarchief M 38 414 nr. 10.

  • 22

     P.V. nr. 2095 15 november 1918SDLA C 4. Van zowel het eerste als het tweede druk steekt nog een exemplaar in het strafdossier van Augusteyns: SDLA5 en 6. Over deze drukken: D. Vanacker Van activist (supra n. 1) p. 498 en 527.

  • 23

     P.V. 21 25 en 29 november 1918PDLA 8 3 en 5; Augusteyns aan Lebon 29 november 1918 ALA B 3.

  • 25

     Augusteyns aan Lebon 2 december 1918ALA B 3. In deze brief had Augusteyns het ­verkeerdelijk over ‘de heren’ van de ‘krijgsraad’ en hun ‘voorzitter’. In deze stand van de procedure kon het alleen gaan over een ‘gerechtelijke commissie’ bestaande uit de krijgsauditeur als voorzitter twee militairen en een griffier.

  • 28

     Augusteyns aan Lebon 2 december 1918: ALA B 3. Van de tussenkomsten van Joseph ­Pholien in deze strafzaak zijn geen archiefdocumenten bewaard gebleven. Men vindt ze wel terug in de strafdossiers van andere Antwerpse activisten (bijv. Emiel Beeckman Constant Gillis Jules Hellemans Hippoliet Manssens Antoon Moortgat Raphael Van de Velde en Lodewijk Verhees) die men toen strafrechtelijk vervolgde. Zij moeten dus ook in dat dossier zijn voorgekomen maar zijn dus verloren gegaan.

  • 34

     ODAH p. 435-436 (17 november 1918); A. Van der Heyde Drie jaren (supra n. 2) p. 5-9; Hof van Assises (supra n. 2) p. 57.

  • 46

     PV ondervraging 24 december 1918SDLA C 7.

  • 47

     Lebon aan Lamproye 27 december 1918SDLA C 28; Kopie in: ALA B 3.

  • 55

     PV ondervraging 30 januari 1919SDLA C 29.

  • 56

     ODAH p. 365 (25 april 1918) en 386 (25 juni 1918).

  • 58

     PV ondervraging 30 januari 1919SDLA C 29.

  • 59

     Augusteyns aan Lebon 25 februari 1919ALA B 3.

  • 60

     Augusteyns aan Lebon 25 februari 1919ALA B 3. Gegevens over de inhoud van deze 15 voordrachten in: SDLA C 80-93 en D. Vanacker Van activist p. 499-501.

  • 63

     PV ondervraging 24 februari 1919SDLA C 35; Augusteyns aan Lebon 25 februari 1919 ALA B 3.

  • 64

     Augusteyns aan Lebon 25 februari 1919ALA B 3.

  • 66

     PV ondervraging 24 februari 1919SDLA C 35.

  • 68

     PV ondervraging 6 maart 1919SDLA C 41.

  • 70

     Augusteyns aan Arents 13 maart 1917SDLA C 50 (exemplaar dat Arents bezorgde aan onderzoeksrechter Lamproye). Tweede exemplaar in ALA B 7.

  • 71

     PV ondervraging 13 maart 1919SDLA C 48.

  • 73

     PV getuigenverhoor 1 april 1919SDLA C 51. Oosterrieth bezorgde onderzoeksrechter Lamproye later een kopie van het proces-verbaal van die algemene vergadering: Kopie PV algemene vergadering 2 april 1917 SDLA C 55 en 56.

  • 74

     Ondervraging 3 april 1919SDLA C 57.

  • 75

     Bevel van aanhouding 3 april 1919SDLA A 1 1; Antwerpen Rijksarchief M 38 414 nr. 10.

  • 77

     Augusteyns aan Lebon 3 april 1919ALA B 3.

  • 78

     Augusteyns aan Lamproye 16 april 1919SDLA C 58.

  • 79

     PV getuigenverhoor 26 april 1919SDLA C 60.

  • 80

     PV getuigenverhoor 26 april 1919SDLA C 62 en 63.

  • 81

     PV getuigenverhoor 28 april 1919SDLA C 64.

  • 82

     PV getuigenverhoor 26 april 1919SDLA C 61. Meer over deze aanhouding van Hellemans en de tussenkomst van Augusteyns bij: D. Van Acker Van activist (supra n. 2) p. 489.

  • 83

      PV getuigenverhoor 28 april 1919SDLA C 65. Meer over deze wegvoering en terugkeer van Albers bij D. Van Acker Van activist (supra n. 2) p. 489 en ODLA II map 9.

  • 88

     PV ondervraging 23 mei 1919SDLA C 75.

  • 91

     Bevel van arrest 23 mei 1919SDLA B 3; ALA B 8; Antwerpen Rijksarchief M 38 414 nr. 10 en 415 nr. 27.

  • 97

     PV ondervraging 11 juni 1919SDLA C 96.

  • 99

     PV ondervraging 11 juni 1919SDLA C 96.

  • 100

     Requisitorium 18 februari 1920SDLA C 104.

  • 103

     Lebon aan Augusteyns 24 februari 1920ALA B 3.

  • 105

     Augusteyns aan Lebon 28 februari 1920ALA B 3.

  • 108

     P.V. getuigenissen 3 mei 1919SDLA C 66-73.

  • 121

     Henderickx aan Augusteyns 31 mei 1919ALA B 8.

  • 127

     Henderickx aan Augusteyns 4 juni 1919ALA B 8.

Content Metrics

All Time Past Year Past 30 Days
Abstract Views 46 39 1
Full Text Views 111 111 0
PDF Downloads 9 9 0